روند نو

آخِرٌ الزَّمان، اصطلاحي كه در فرهنگ اديان بزرگ دنيا ديده مي‌شود و در اديان ابراهيمي از اهميت و برجستگي ويژه‌اي برخوردار است. عقايد مربوط به آخر الزمان بخشي از مجموعة عقايدي است كه به پايان اين جهان و پيدايش جهان ديگر مربوط مي‌شود و اديان بزرگ دربارة آن پيشگوييهايي كرده‌اند. در اين مقاله نخست به بررسي عقايد مسلمانان پرداخته مي‌شود و سپس به لحاظ قرابت ميان اسلام و آيين يهود و مسيحيت، عقايد اين دو آيين آورده مي‌شود. در پايان براي آگاهي از فرهنگ باستاني ايران قبل از اسلام، عقايد زردشتي دربارة آخرالزمان به اين مقاله افزوده مي‌گردد.

ايمان‌، واژة كليدي‌ دين‌ اسلام‌ كه‌ خود و مشتقات‌ آن‌ در صدها آيه‌ از قرآن‌ مجيد تكرار شده‌ است‌. گرچه‌ مفهوم‌ ايمان‌ مستقيماً در قرآن‌ توضيح‌ داده‌ نشده‌، ولى‌ دربارة موضوعات‌ عمده‌ و اساسى‌ مربوط به‌ آن‌ مطالب‌ زيادي‌ در اين‌ كتاب‌ آسمانى‌ آمده‌ است‌.
موضوعات‌ عمده‌ و اساسى‌ مربوط به‌ ايمان‌ در قرآن‌ را مى‌توان‌ چنين‌ برشمرد: 1. محور اساسى‌ ايمان‌ الله‌ است‌ و از همة انسانها خواسته‌ مى‌شود كه‌ به‌ الله‌ ايمان‌ آورند؛ اما در آيات‌ بسياري‌ ضرورت‌ ايمان‌ آوردن‌ به‌ «پيامبران‌ و رسولان‌»، «كتابهاي‌ نازل‌ شده‌ از سوي‌ خدا»، «ملائكه‌» (فرشتگان‌) و «روز واپسين‌» (آخرت‌)، نيز به‌ «ايمان‌ به‌ الله‌» افزوده‌ شده‌ است‌ (بقره‌ /2/62، 285).

Muhammad Mojtahed Shabestari

A Brief Biographical Portrait 

Mohammad Mojtahed Shabestari, was born in 1936, in Shabestar, a town in the Eastern Azerbaijan province of northwest Iran. Along with his family, he left his hometown in 1941, to move to Tabriz, the capital city of the Eastern Azerbaijan province. In 1951, Shabestari managed to enter the Hawza ‘Ilmiyya of Qumm, which at the time was a renowned traditional school for advanced Islamic studies. After 18 years of studies in different fields such as falsafa (Islamic philosophy), kalām (Islamic theology), fiqh (Islamic jurisprudence), usūl (principles of Islamic jurisprudence) and tafsīr (Muslim exegetical methodology), and passing the most advanced courses, he graduated from the Hawza. In 1969 and at the request of two authoritative Shi’i clergymen as well as Dr. Seyyed Mohamamd Beheshti, he left for Germany and was appointed as the Manager of the Islamic Centre Hamburg (“Islamisches Zentrum Hamburg”), one of the oldest Iranian Shi’ite centres in Europe

 استاد محمد مجتهد شبستری تصریح کرد: اگر به كار فيلسوفان مسلمان در تفسيرهايي كه از قرآن داده‌اند بنگريم در روش كار آنها حلقه مفقوده‌اي يافت مي‌شود. آنها بدون اينكه تئوري "فهم" مشخص كنند به تفسير قرآن پرداخته‌اند.

به گزارش ستاد خبری همایش "فلسفۀ اسلامی و چالشهای جهان امروز" استاد محمد مجتهد شبستری در دومین روز این همایش که در مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران برگزار شد با موضوع "نقدي بر تفسير فيلسوفان مسلمان از قرآن" سخنرانی کرد.  

متن آلمانی مقاله [قرائت نبوی از جهان (1)] بخش اول

این متن در ژانویه ۲۰۰۹ توسط دکتر مجتهد شبستری برای دانشجویان دانشکده حقوق دانشگاه وین(اتریش) تدریس شده است.

Liest man den Text des Korans im Sinne eines historischen Zeugnisses, wird verständlich: für den Menschen, von dessen prophetischer Sendung darin die Rede ist, ist der Koran göttlichen Ursprungs und doch versteht er den Text zugleich als sein eigenes Wort. Obschon sie dessen eigene, menschliche Worte sind, haben sie doch einen göttlichen Ursprung. Der Prophet hat keineswegs behauptet, dass dieser Text nicht sein Wort wäre. Wobei man darauf zu achten hat, dass das ‚Wort des Menschen’ nicht nur einen bestimmten

این متن در ژانویه ۲۰۰۹ توسط دکتر مجتهد شبستری برای دانشجویان دانشکده حقوق دانشگاه وین(اتریش) تدریس شده است.

Wenden wir uns zuerst den Erscheinungen in der Natur zu: „In der Erschaffung der Himmel und der Erde; im Aufeinanderfolgen von Nacht und Tag; in den Schiffen, die auf dem Meer fahren mit dem, was den Menschen nützt; im Wasser, das Gott vom Himmel herabkommen lässt und mit dem Er die Erde nach ihrem Absterben wieder belebt und auf ihr allerlei Getier sich ausbreiten lässt; im Wechsel der Winde und der zwischen Himmel und Erde in Dienst gestellten Wolken

در تاریخ علم کلام اصطلاح «توحید» در 4 معنای متفاوت به کار رفته است. این تصور که منظور از توحید در علم کلام تنها موضوع «یکتایی و بی‌همانندی» خداوند (توحید به معنای اخص) است، درست نیست. در مؤلفات بسیاری از متکلمان، توحید عنوان همۀ مباحث مربوط به ضرورت خداشناسی و راههای عقلانی و غیرعقلانی آن قرار داده شده که «توحید به معنای اخص» تنها یکی از آنها ست. در مؤلفات پاره‌ای از آنها، حتى مباحث نبوت و معاد هم تحت عنوان توحید آمده است. هرکدام از متکلمان و یا فرقه‌های کلامی، موضوع توحید را مانند همۀ مسائل کلامیِ دیگر، از خاستگاه آن اوضاع و احوال اعتقادی، اجتماعی و سیاسی مطرح کرده‌اند که در عصر آنها و در محیط زندگی آنها وجود داشته است. آنان اهداف متفاوتی را از بحث و تألیف دربارۀ توحید تعقیب می‌کردند و به همین سبب، آنچه در عصرهای مختلف توحید نامیده می‌شد، معناهای متفاوت داشت.

Interview with Mohammad Mojtahed Shabestari - Part 2

Interview Fatma Sagir

Mohammad Mojtahed Shabestari is one of the world's most significant contemporary Shia clerics. In the second part of this interview with Fatma Sagir, Shabestari speaks about the compatibility of Islam and Democracy, and about how the Iranian revolution affected his philosophy

8/6/1388

1- از آغاز پیروزی انقلاب 1357 در ایران، بر اهل نظر پوشیده نبود که وصل کردن قدرت سیاسی به خداوند در مقام نظرپردازی، طبیعت قدرت را عوض نمی‌کند و آن را از یک پدیده زمینی به یک پدیده آسمانی مبدّل نمی‌سازد و آنچه عملاً در روی زمین اتفاق می‌افتد حکومت انسان‌ها بر انسان‌ها است و نه هیچ چیز دیگر. انسان‌هائی که هم خیر از آنها سر می‌زند و هم شر، نه عصمت علمی دارند و نه عصمت عملی، هم محکوم تحولات و تغییرات اجتماعی‌اند و هم در آنها اثر می‌گذارند اما هیچگاه نمی‌توانند به صورت افراد، تنها اثرگذار در زندگی اجتماعی گردند و هر اندازه هم صالح باشند تمرکز همه قدرت سیاسی در دست آنان هم آنان را تباه می‌سازد و هم جامعه را. ...

محمد مجتهد شبستري

چكيده: مقاله‏ي حاضر، متن سخن‏راني آقاي مجتهد شبستري است كه در بزرگ‏داشت مرحوم دكتر يداللّه‏ سحابي در مسجد دانشگاه تهران ايراد شده است، آقاي شبستري، در اين سخن‏راني، به بررسي انحاي اساسي آزادي و اهميت آن در حيات انسان امروزين و نيز، نسبت آزادي تفكر با اديان وحياني پرداخته است.

از من خواسته‌اید دربارۀ انتخابات ریاست جمهوری سال 1388 نظرم را با شما در میان گذارم، خواست شما عزیزان را اجابت می‌کنم و با آرزوی کامیابی شما در کوشش‌های ارزشمندتان توجه شما را به نکات زیر جلب می‌نمایم:

1- منطق «تحریم انتخابات» در کشور ما شکست‌خورده است و از این طریق به هدفهای سیاسی مطلوب نمی‌توان دست یافت.

2- کشور ما متأسفانه در شرایط سیاسی، اقتصادی، و فرهنگی و اجتماعی نامطلوب به سر می‌برد. چنانکه بارها گفته و نوشته‌ام با همه علاقه و اشتیاق فراوان که همۀ شهروندان ایرانی به تحقق اهداف انقلاب داشتند سالهاست احساس می‌کنیم که برای رسیدن به آن اهداف ارزشمند دوباره باید راه و روش مؤثر دیگری در پیش گیریم. این راه و روش جز تلاش‌های فکری و عملی مستمّر و سازمان یافته «دموکراتیک»، عاری از هر گونه «خشونت»و متکّی بر «خرد‌ورزی جمعی» و «حقوق‌بشر عصری» نمی‌تواند باشد.

3- درست است که در نظام سیاسی کشور ما رئیس‌جمهور در بسیاری از مسائل اساسی کشور تصمیم‌گیرنده نهائی نیست ولی با اختیاراتی که در قانون اساسی ما به قوه مجریه داده شده رئیس‌جمهور و دولت می‌توانند در چگونگی هدایت مسائل اقتصادی و فرهنگی و سیاست خارجی و داخلی کشور بسیار اثرگذار باشند و در رشد و پیشرفت جامعه ایرانی نقش اساسی ایفا نمایند.

4- احساس نگرانی و اضطراب و کاهش فاحش امید به آینده و افزایش چشمگیر میل به نهیلیسم (پوچی هستی و زندگی) نزد نسل جوان کشور، فلج شدن سازمانهای اقتصادی، تجاوز به حقوق انسانی دگراندیشان، استادان و دانشجویان، مطبوعات و هر آن کس که «غیرخودی» به حساب می‌آید، به دادگاه کشاندن و محکوم کردن نفس ایده «آزادی» و در افتادن بی‌حاصل، با قدرت‌های بزرگ جهان به جای تعامل سازنده با آنان براساس منافع ملّی و... واقعیاتی هستند که در سال‌های اخیر بیش از پیش اکثر شهروندان ایران را رنج می‌دهند. در چنین وضعیتی، حداقلّ برای تخفیف این نابسامانیها هیچ راه برون رفت دیگر جز مطالبه پیگیرانۀ تغییر مدیریبت دولتی کشور پیش پای ما نیست.

5- برادران بزرگوار آقایان مهدی کرّوبی و میرحسین موسوی را بیش از سی سال است که به خوبی می‌شناسم. بر این باورم که هر دو چنان شخصیّتی دارند که اگر مدیریت دولتی کشور را در شرایط حاضر در دست گیرند به آنچه امروز در شعارها و وعده‌های خود می‌گویند وفادار می‌مانند و با جدیّت آنها را پیگیری می‌کنند و در حد توان خود برای تغییر اوضاع موجود کشور می‌کوشند.

6- چنین تشخیص می‌دهم که در وضعیت موجود کشورمان که مطالبه تغییر مدیریت دولتی کنونی، ضرورت سیاسی انکار ناپذیر گشته رأی دادن به آقای موسوی یا آقای کرّوبی که با جدیّت طالب اصلاح وضع موجود‌اند همان وظیف‍ۀ اخلاقی سیاسی است که در شرایط کنونی کشور باید به آن عمل کنیم و با امید بستن به فرداهای بهتر، مشارکت سیاسی خود را چه امروز و چه در آینده فعّالانه پی بگیریم.

با احترام

محمد مجتهد شبستری

1388/3/2

به نقل از : روزنامه اعتماد ملی ، یکشنبه 88/3/3

متن سخنرانی محمد مجتهد شبستری در شب ۱۹ ماه مبارک رمضان ۱۳۸۶ در حسینییه ارشاد به نقل از ماهنامه آیین شماره ۱۰ صص ۷۴-۷۱

جهت دریافت فایل pdf بر روی لینک زیر کلیک کنید

معنای دعا در قرآن

به مناسبت شبهای قدر که برای مسلمانان بیش از هر چیز با مفهوم دعا در ارتباط است می خواهم درباره معنای دعا در قرآن صحبت کنم. در جامعه ما اوضاع و احوال سیاسی و اجتماعی موجب شده عده زیادی از نسل جوان از هرچه رنگ دین و خدا دارد، دلزده و مایوس شوند، هر وقت یک سلسله بحث های سیاسی و اجتماعی از منظر دین مطرح می شود، تا حدودی با استقبال مواجه می شود، ولی وقتی در باره آن مسائل اصلی که ارکان اساسی ادیان بزرگ است، مانند مسئله خدا، دعا ، نیایش، استغفار و معنویات دیگر بحث می شود، با استقبال کمتری مواجه می شود. من فکر می کنم علت چنین وضعی آن است که این مفاهیم در جامعه ما به صورتی خشن و غیر قابل قبول مطرح می شوند. وبا تجربه های مخرب همراه شده اند. ما امروز نیاز شدید داریم از منظری دیگر به آنها بپردازیم.

گفتگو و گزارش از سید سراج الدین میر دامادی

به ابتکار «مدرسه‏ی عالی علوم اجتماعی پاریس» و با همکاری «مرکز ملی تحقیقات علمی فرانسه»، کنفرانسی سه روزه حول موضوع «شیعه در دنیای امروز»، از دوشنبه بیست و هفتم آوریل (هفتم اردیبهشت) در مرکز علوم سیاسی پاریس آغاز به کار کرد.

دکتر عبدالکریم سروش و استاد محمد مجتهد شبستری، دو روشنفکر ایرانی بودند که در افتتاحیه‏ی این کنفرانس به سخنرانی پرداختند.

ایمان دینی در گفت و گو با محمد مجتهد شبستری 

تعریفی که بنده از ایمان عرضه می کنم تعریفی درون دینی است. به این معنا که سعی می کنم از ایمان که در سنت ادیان وحیانی و خصوصاْ دین اسلام با فهم مومنان از آن شکل گرفته است سخن بگویم. اساسا ایمان در قلمرو ادیانی پدید آمده است که خودشان را به نوعی به وحی مستند می دانسته اند. به همین دلیل واقعیت های تاریخی هستند که ما راهی مستقیم برای شناخت آن نداریم.

علیرضا علوی تبار

سال های پس از انقلاب اسلامی شاهد تلاش های بسیاری در زمینه نو اندیشی دینی بوده است. اما تنها معدودی از تلاشگران این عرصه نامی ماندگار و جایگاهی تأثیر گذار در میان اهل نظر یافته اند، محمد مجتهد شبستری بی شک یکی از آنها است.با نگاه پسینی می توان پرسید که علت این اقبال و توجه چیست و چرا اندیشه های او این چنین اهمیت یافته و نسلی از پژوهشگران را متأثر ساخته است؟ نخستین پاسخی که به نظر می رسد ارجاع به شخصیت دوست داشتنی و چهره آرامش بخش و تلاش های انسان دوستانه اوست. اگر چه تأثیر این عوامل را نادیده نمی توان گرفت اما به گمان من آنچه محمد مجتهد شبستری را برای ما برخوردار از اهمیت می کند ویژگی های خاص اندیشه و نگاه او به دین و انسان دینی در جهان مدرن است. به نظر می رسد نگاه مجتهد شبستری به مسائل ویژگی هایی دارد که کم و بیش او را از برخی آفت های مبتلا به نو اندیشی دینی مصون می دارد و همین راز اهمیت اندیشه های اوست. به برخی از این ویژگی ها به اجمال اشاره می کنم.

چرا زبان تهمت و تخریب گشوده‌اید؟!

۱۳۸۸/۱/۱۵

آیت‌الله جعفر سبحانی

پس از سلام و تحیات، در آخرین روزهای سال ۱۳۸۷ اظهارات جنابعالی را پیرامون سخنرانی اینجانب در دانشگاه صنعتی اصفهان که از سوی خبرگزاریهای وابسته به دولت با آب و تاب فراوان به صورتی بسیار گسترده منتشر شد خواندم. از آن سخنان هم متعجب و هم متأسف شدم. تعجب من از آن است که می‌بینم یک استاد علوم اسلامی که بیش از شصت سال در علوم اسلامی زحمت کشیده، با سر و صدای فراوان مطالبی نگاشته که از هر گونه نقد علمی تهی است ولی مجموعه‌ای از دعاوی و نسبت‌های خلاف واقع است. تأسف من هم از آن رو است که به عنوان دوست سابق شما آنگونه سخن گفتن را شایسته شما نمی‌یابم و از اینکه عاقبت به زبان تهمت و تخریب روی آورده ناخشنودم. در همان روزها به شما وعده دادم که پس از تعطیلات نوروز ۱۳۸۸ به آن اظهارات پاسخ گویم. اکنون به آن وعده وفا می‌کنم، اما نه از باب مناظره یا منافسه، بلکه از این روی که وظیفه اخلاقی خود می‌دانم ذهن مخاطبان شما و خودم را درباره آن دعاوی و نسبتهای خلاف واقع روشن کنم.

[در پی درج مطلبی در سایت خبری فارس به نقل ازآیه الله جعفر سبحانی که آن را در اینجا می توانید مشاهده کنید مجتهد شبستری پاسخ کوتاهی به شرح ذیل تقریر نمودند.  روند نو]

خدمت آیة الله جعفر سبحانی

پس از سلام و تحیات اظهارات شما را در خبرگزاری فارس خواندم. به علت آشنایی تقریباً 55 ساله که میان من و شما وجود دارد، از آن اظهارات واقعاً متأثر و متأسف شدم. تأثر و تأسف من از این بابت است که می ‌بینم یک عالم دینی که بیش از 60 سال در حوزه علوم اسلامی زحمت کشیده و اخیراً پا در قلمرو مرجعیت دینی گذاشته، عاقبت زبان عوامانه‌ ای را به کار گرفته که «اهل بخیه» آن را «زبان مارکِشی» می ‌نامند. اهل معنا حسن عاقبت می‌ طلبند ولی این عاقبت خوبی برای شما نیست. نمی ‌دانم در سالهای اخیر چه کسانی شما را احاطه کرده ‌اند که چنان سخن می گویید و چنان عمل می کنید. پس از پایان کامل تعطیلات (بعد از 13 فروردین 88) که اهل بحث و نظر دوباره مجال خواندن و اندیشیدن می یابند به صورت مشروح به اظهارات جناب عالی پاسخ خواهم داد ولی آن زبان را که شما به کار برده اید به کار نخواهم برد.

محمد مجتهد شبستری